Twintig jaar geleden.....aan mijn spijkerbroek hing een speciale sleutelhanger die handig in gebruik was op de woning waar ik in die tijd werkte. Daaraan hing een bos met sleutels. Ik werkte, zoals dat toen genoemd werd, op een gesloten groep. Alles zat daar op slot. Zelfs als ik de planten water moest geven, had ik een sleutel nodig. Deze werkomstandigheden deden veel met je als begeleider in de zorgen voor mensen met een verstandelijke beperking.
Er woonde een jongen met een ernstig verstandelijke beperking en moeilijk verstaanbaar gedrag. Er brak een periode aan waarin het niet goed met hem ging. Hij vertoonde ernstig automutilerend gedrag en verwondde zichzelf zo ernstig dat hij medische hulp nodig had. In overleg met het interdisciplinair team kreeg hij armkokers waardoor zijn vrijheid in bewegen werd belemmerd en hij tegen zichzelf beschermd werd.
Ik weet nog precies wat ik aan had....Ik stond voor de jongeman nadat hij gedoucht had. Ik zou hem begeleiden met aankleden. Hij pakte mijn lichtgroen, gebreide coltrui vast met beide handen en wilde niet meer los laten. Hij wilde pas los laten op het moment dat hij zeker, ja écht zeker wist of ik hem wel eerst hielp zijn armkokers om te doen, waarvan je het hesje moest vastmaken op zijn rug zodat hij ze zelf niet kon los maken. Wanneer hij die aan had, ontspande hij en gaf dat hem een gevoel van vrijheid.
Vrijheid? Dat klinkt ingewikkeld, een vrijheidsbeperkende maatregel die vrijheid geeft? Dat was het ook. Wij als begeleiders vonden dit in het begeleiden niet eenvoudig. Je wordt flink heen en weer geslingerd door je eigen gevoelens van machteloosheid, verwarring, tegenstrijdigheid en spanning in dat wat je te doen staat in je dagelijks werk. Het hielp om met elkaar te praten en ons transparant op te stellen. Want het begeleiden van mensen met een verstandelijke beperking begint bij jezelf.
Het is 2013.....
Binnen 's Heeren Loo zorggroep startten wij in 2012 een campagne met het doel dat wij 'nee' zeggen tegen vrijheidsbeperkende maatregelen. Via Twitter doen wij bijvoorbeeld een oproep om een Twibbon toe te voegen aan je avatar als je ook 'nee' zegt tegen vrijheidsbeperking. Dat klinkt leuk en makkelijk? Dat is zeker makkelijk gedaan, maar ik realiseer me ontzettend goed dat het 'nee' zeggen niet zo eenvoudig is. Dat bleek ook in de twitterchat die wij organiseerden. Een onderwerp van dit gesprek online was: hoe kunnen wij de cultuuromslag maken in het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen? Vele begeleiders gaven in de chat aan dat het lef vergt om je emoties te laten zien. En bovenal autenticiteit van de begeleider en overige ondersteuners. Daarvoor is onder meer nodig dat we hierover in gesprek gaan en open zijn naar elkaar. De afgelopen week bleek dat social media hier een stukje aan kan bijdragen.
Cultuuromslag?
Een deelnemer aan de chat gaf aan dat het initiatief van de Twitterchat zélf daar al een stukje aan bijdraagt. Dat vond ik een mooi compliment, en hoop dat velen dit tot na denken hebben gezet om nee te zeggen tegen vrijheidsbeperkende maatregelen. Nadenken en in gesprek blijven hoe wij bijvoorbeeld de jongeman die in die tijd in zijn vrijheid beperkt werd om zichzelf vrij te voelen op een veel betere manier te kunnen ondersteunen. Te ondersteunen naar echte vrijheid!
Het begeleiden naar vrijheid begint altijd bij jezelf!
